Tàu ngầm - Chiến hạm của Liên Xô và Nga (phần 2)

[daibangden]

Các bản vẽ thiết kế và hình vẽ của tàu ngầm nguyên tử Đề án 685

[daibangden]

Tàu ngầm nguyên tử K-278 "Komsomolets" ở đáy (biển). Các ảnh được chụp từ thiết bị lặn sâu "Mir"

[daibangden]

Sự tách rời khoang cứu nạn nổi trong thời gian đám cháy trên tàu ngầm nguyên tử K-278 "Komsomolets" Đề án 685. Từ tranh của họa sĩ.

Vị trí đắm của tàu ngầm nguyên tử "Komsomolets" ở đáy (biển) dưới con mắt của họa sĩ.

[daibangden]

Tàu có thiết kế hai thân. Hình dáng bên ngoài của tàu được thiết kế một cách cẩn thận trong sự kết hợp với việc tiếp nhận thiết bị năng lượng một trục đảm bảo một cách tương đối lực cản thủy động lực thấp và chất lượng tốc độ cao, vượt trội các khả năng của các tàu Mỹ cùng lớp. Thân trong được thiết kế với hình dáng đơn giản. Trong bộ phận giữa, tàu được giới thiệu là hình trụ đường kính 8 mét, còn các phần cuối tàu – hình nón cụt, kết thúc bằng các vách ngăn hình cầu (góc tiếp giáp của hình trụ và hình cầu không quá 5 độ). Trong vai trò vật liệu thiết kế chính đã tiếp nhận hợp kim titan 48-T với giới hạn chịu lực 72-75kg lực/mm2. Các thùng tải trọng dằn chính được bố trí bên trong thân trong. Để áp dụng số lượng tối thiểu các lỗ thân trong đã quyết định không tiếp nhận mui cứng và cửa vận chuyển ngư lôi. Đối với việc thiết lập khẩn cấp (20-30 giây) việc bơi thuận lợi ở độ sâu lớn khi có nước ngoài thành tràn vào tàu đã lắp hệ thống bơm tải trọng dằn của một trong số các thùng thuộc nhóm giữa trong sự hỗ trợ của máy phát điện khí thuốc sung.

Kết quả của việc sử dụng hợp lý các vật liệu mới và thực hiện hàng loạt giải pháp thiết kế độc đáo, khối lượng thân tàu Đề án 685 tăng 39% so với lượng choán nước tiêu chuẩn của tàu, không vượt quá chỉ số tương ứng của các tàu ngầm nguyên tử khác, có độ lặn sâu thấp hơn đáng kể.

Thân ngoài, được hàn từ hợp kim titan, gồm có 10 hệ thống không có van thông cho tải trọng dằn chính, các phần cuối mạn và mũi tàu, các bộ phận thấm lọt và vách ngăn các khí tài di động. Sự tiếp nhận titan cho phép giảm đáng kể thân tàu. Các đáy của thiết bị ngư lôi, được cắt dưới bánh lái ngàng của mũi, các lỗ xả nước được trang bị các bộ phận lá chắn che phủ.

Thân trong tàu được chia thành 7 khoang:

1-Ngư lôi, được chia thành 2 boong. Trên boong trên bố trí bộ phận nạp đạn của thiết bị ngư lôi, các bệ ngư lôi và bộ phận khí tài thông tin liên lạc, còn boong dưới – các pin ắc quy trên 112 phần tử.

2-Khoang cho người sống, được chia thành 2 boong. Phía trên bố trí buồng chỉ huy, bếp và buồng sinh hoạt – vệ sinh, phía dưới – buồng cho cá nhân thủy thủ đoàn. Trong hầm bố trí buồng lương thực, bình chứa nước và thiết bị điện phân

3-Trạm trung tâm, chia thành 2 boong, boong trên bố trí các bảng điều khiển trạm chính và tổ hợp máy tính, còn boong dưới là máy phát điện – diesel khẩn cấp

4-Lò phản ứng. Trong đó bố trí thiết bị sản xuất hơi nước với toàn bộ trang thiết bị và ống dẫn của đường bao thứ nhất

5-Khoang máy móc hỗ trợ, đảm bảo hệ thống chức năng làm mát

6-Khoang tuabin. Trong mặt phẳng đường kính bố trí tổ hợp tuabin răng cưa, còn hai bên thành – 2 máy phát điện tuabin tự động và 2 bình ngưng tụ chính

7-Mạn tàu. Theo mạn tàu, tuyến trục chính chạy ngang qua và bố trí bánh lái dẫn động.

Tàu có thùng nổi cứu nạn khẩn cấp VSK (tương tự Đề án 705), có khả năng bố trí toàn bộ thủy thủ đoàn và đảm bảo sự cứu nạn ở độ sâu 1500 mét và trang bị hệ thống cung cấp năng lượng tự động. Thùng được bố trí trong khoang các khí tài di động và khi tàu ở vị trí nổi được sử dụng để loại (đẩy) từ các thùng thân trong tới boong thượng tầng. Trong các khoang số 2 và 3, ở đó bố trí trạm trung tâm và buồng cho người sống, tạo thành “khu vực cứu nạn”, bị hạn chế bằng các vách ngăn ngang, có khả năng chịu áp lực 40kg lực/cm2.

[daibangden]

Thiết bị năng lượng chính gồm có 1 lò phản ứng nước OK-650B-3 với 4 máy phát điện hơi nước, một tổ hợp tuabin răng cưa chính (43 000 sức ngựa) và 2 máy phát điện tuabin tự động (2x2000kW). Thiết bị năng lượng dự bị gồm có 1 máy phát điện – diesel DG-500 (500kW), nhóm các pin ắc quy và tổ hợp di chuyển dự trữ - 2 chân vịt bánh lái bố trí ở các phần cuối cánh đuôi và công suất động cơ điện dẫn động theo 300kW, bố trí trong các thùng không thấm nước (giống như giải pháp đã được tiếp nhận trên Đề án 705). Tốc độ của các động cơ dự bị trên vị trí nổi là 5 hải lý.

Để ngăn ngừa sự tràn nước khẩn cấp ngoài thành tàu, trong thân trong tiếp nhận hệ thống hai mạch cộng hưởng các hệ thống trao đổi nhiệt của thiết bị năng lượng chính và trang thiết bị mang theo. Trong đường bao thứ nhất của máy làm mát, nước tuần hoàn với sự dẫn nhiệt tới 2 máy làm lạnh nước. Trong đó, số các lỗ thoài thành tàu trong thân trong được giảm đến mức tối thiểu. Mỗi khoang của tàu được trang bị hệ thống chữa cháy hóa học và nước – bọt.

Hệ thống điều khiển di chuyển của tàu ngầm nguyên tử có phân hệ thống, đảm bảo sự kiểm tra tự động hóa sự xâm nhập của nước ngoài thành tàu vào thân trong và cảnh báo tình trạng khẩn cấp của tàu để nổi.

Khí tài thông tin chính của tàu là tổ hợp thủy âm tự động hóa “Skat”, trạm ăng ten và trang thiết bị khí tài được bố trí trong phần cuối mũi tàu thân ngoài trong hộp vững chắc. Tổ hợp thủy âm được sử dụng để thông báo tình trạng của tàu, cung cấp sự chỉ thị mục tiêu cho vũ khí ngư lôi – tên lửa, nhận dạng mục tiêu ngầm và giải quyết hàng loạt các nhiệm vụ đạo hàng. Tổ hợp đảm bảo phát hiện các mục tiêu khi tìm phương theo tiếng ồn trong chế độ theo dõi mục tiêu tự động và khi tìm phương theo tiếng vọng trong chế độ đo xa.

[daibangden]

Tàu có tổ hợp đạo hàng theo mọi vĩ độ tự động “Medveditsa-685”, đài ra đa định vị quan sát “Bukhta”, đài ra đa định vị đạo hàng “Chibis”, tổ hợp thông tin liên lạc “Molnia-L” (gồm có đài thông tin liên lạc vũ trụ “Sintez”, đồng thời các đài cao tần và siêu cao tần “Anic” và “Kora”). Sự điều khiển tập trung hoạt động chiến đấu được thực hiện nhờ hệ thống kiểm soát thông tin chiến đấu (BIUS).

Vũ khí ngư lôi của tàu ngầm nguyên tử gồm có 6 thiết bị ngư lôi tự động 533mm với các khí tài bắn thủy khí thực hiện một cách tự động và các hệ thống nạp đạn nhanh. Tổng cơ số đạn là 22 đơn vị (các phiên bản nạp đạn – tên lửa có cánh chiến lược RK-55, 2 ngư lôi phản lực “Shkval” và 2 ngư lôi điện tử SAET-60M trong thiết bị ngư lôi, đồng thời 6 tên lửa và 10 ngư lôi trên bệ). Vũ khí ngư lôi – tên lửa có thể được tiếp nhận bắn trong mọi độ lặn sâu của tàu ngầm theo từng phát bắn cũng như bắn loạt.

Sau khi gia nhập biên chế, tàu ngầm Đề án 685 (K-278 – sau đó là “Komsomolets” – “Đoàn viên thanh niên cộng sản”) trong thời gian vài năm đã ở trong quá trình khai thác sử dụng thí nghiệm. Tàu đã tiến hành các thí nghiệm cấp cao. Chi tiết, đã thực hiện lặn sâu ở độ sâu giới hạn (1020 mét!) với sự kiểm tra khả năng bắn từ các thiết bị ngư lôi. Tàu đã tham gia trong các cuộc tập trận của Hải quân. Trong thời gian thí nghiệm và diễn tập đã xuất hiện rằng, ở độ sâu 1000 mét, tàu ngầm thực tế không bị phát hiện bởi các khí tài thủy âm khác của đối thủ tiềm tang và không bị tổn thương đối với vũ khí của chúng. Ở phương Tây, Đề án 685 đã nhận tên gọi lớp Mike và theo công bố của Hiệp ước hạn chế vũ khí chiến lược, nó trở thành tàu ngầm nguyên tử đa năng lớn trong các lớp tàu ngầm trên thế giới.

[daibangden]

Chương trình đóng tàu

Tàu ngầm duy nhất trong Đề án 685 nhận số hiệu K-278 được khởi công chính thức ở Severodvinsk tại xưởng đóng tàu số 402 vào 22 tháng 4 năm 1978. Việc đóng tàu được thực hiện bằng các khối, mỗi khối trong số đó đã được thí nghiệm bằng áp lực lớn nhất trên sân đóng tàu thí nghiệm. Sự hạ thủy K-278 vào ngày 9 tháng 5 năm 1983, 20 tháng 10 năm 1983, tàu ngầm nguyên tử đã gia nhập biên chế Hạm đội Phương Bắc.

Tình hình đến năm 2005

Từ cuối năm 1983, K-278 (sau đó là “Komsomolets”) trong thời gian vài năm đã ở trong tình trạng khai thác sử dụng thí nghiệm, sự tiếp nhận vào biên chế Hải quan diễn ra ngày 13 tháng 9 năm 1988 (đóng căn cứ ở Zapadnaia Litsa). Nhưng đáng tiếc, tàu ngầm đa năng và triển vọng đã bị đắm ở biển Na Uy năm 1989. Rõ ràng khi đó, tàu ngầm nguyên tử “Komsomolets” là sự kiện buồn trên toàn thế giới. Bi kịch diễn ra mùng 7 tháng 4 trong thời gian phục vụ sẵn sàng chiến đấu, khi mà trong khoang số 7 xảy ra đám cháy lớn. Sự chiến đấu quên mình vị sự sống còn của thủy thủ đoàn được huấn luyện tốt đã không mang lại kết quả như mong đợi. Kết quả là sau khi nổi, tàu ngầm bơi được không lâu và lúc 17 giờ 8 phút đã đắm với độ nghiêng 70 độ theo mạn tàu ở độ sâu 1680 mét ở tây-nam quần đảo Medvezhi, 47 người hy sinh. Khi đó, lần đầu tiên, tình hình khẩn cấp thật đã tiếp nhận thùng nổi, nhưng không thành công.

Sau đó, đã có các cuộc thăm dò tiếp cận tàu ngầm “Komsomolets” để xác định sự xuất hiện phóng xạ hoặc độ nguy hiểm của vụ nổ. Đã làm sáng tỏ, rằng lò phản ứng của tàu ngầm trong thời gian bị bịt kín bởi thủy thủ đoàn và sự nguy hiểm đối với môi trường xung quanh không được thực hiện, còn các ngư lôi với đầu đạn hạt nhân trong thời gian đó có thể không được đóng kín. Vì vậy, vào năm 1994, đã tổ chức thêm một cuộc thăm dò nữa của Viện nghiên cứu khoa học “Mstislav Keldưsh” cùng với các khí tài lặn sâu đã nghiên cứu tàu ngầm bị đắm. Các nắp đặc biệt đã được lắp bằng các thiết bị trên các lỗ thủng ở thân tàu để ngăn chặn sự rò rỉ vào đại dương các phần tử phóng xạ của ngư lôi mang đầu đạn hạt nhân.

Tóm tắt lịch sử phục vụ

+ K-278; từ tháng 10 năm 1988 là “Komsomolets”; ghi tên vào danh sách tàu Hải quân 22 tháng 4 năm 1978; khởi công ở xưởng số 402 tại Severodvinsk; hạ thủy 9 tháng 5 năm 1983; gia nhập quá trình khai thác sử dụng thí nghiệm và gia nhập biên chế 20 tháng 10 năm 1983; 1 tháng 8 năm 1984 gia nhập biên chế Hạm đội Cờ đỏ Phương Bắc; 13 tháng 9 năm 1988 đã tiếp nhận vũ khí và gia nhập biên chế chiến đấu; 7 tháng 4 năm 1989 sau kết quả vụ cháy lớn trong khoang số 7 đã bị đắm ở biển Na Uy, phía tây – nam quần đảo Medvezhi; năm 1989 bị loại khỏi biên chế và giải thể.

[daibangden]

Các thông số kỹ - chiến thuật chính

Lượng choán nước, tấn

+ nổi: 5680 tấn

+ ngầm: 8500 tấn

Các kích thước chính, mét

+ chiều dài nhất (theo vạch mớn nước thiết kế): 118,4 (-)

+ chiều rộng nhất (theo các thiết bị cân bằng): 11,2 (-)

+ lượng mớn nước theo vạch mớn nước thiết kế: 7,4

Thiết bị năng lượng chính: nguyên tử

+ 1 lò phản ứng nước OK-650B-3, công suất, mW: 190

+ 4 thiết bị sản xuất hơi nước

+ 1 thiết bị tuabin hơi nước với tổ hợp tuabin răng cưa chính, công suất, sức ngựa (kW): 43 000 (31 600)

+ 2 máy phát điện tuabin, công suất, kW: 2x2000

+ 1 máy phát điện diesel DG-500, công suất, kW: 500

+ 2 động cơ điện dự bị, công suất, sức ngựa: 2x300

1 trục; 1 chân vịt 7 cánh

2 bánh lái chân vịt dự bị

Tốc độ, hải lý

+ nổi: 14

+ ngầm: 30,6

Độ lặn sâu, mét

+ hoạt động hiệu quả: 1000

+ giới hạn: 1250

Thời gian hoạt động: -

Thủy thủ đoàn (sỹ quan): 57 (31).

[daibangden]

Vũ khí

Tên lửa chiến lược

+ tên lửa chiến lược có cánh RK-55 “Granat” (SS-N-21 “Sampson”): 2…8

Ngư lôi

+ thiết bị ngư lôi 533mm: 6 (mũi)

+ các ngư lôi 533mm/ ngư lôi – tên lửa/tên lửa có cánh chiến lược: 22

Mìn

Có thể mang mìn thay cho bộ phận ngư lôi: -

Trang bị vô tuyến điện

+ hệ thống kiểm soát thông tin chiến đấu: “Omnibus-685”

+ đài ra đa định vị phát hiện mục tiêu tổng hợp: “Chibis” (Snoop Tray); “Bukhta” (Snoop Tray)

+ đài thủy âm: tổ hợp thủy âm “Skat”

+ các khí tài tác chiến điện tử: (Brick Group; Park Lamp D/F)

+ các khí tài áp chế thủy âm: thay cho bộ phận ngư lôi

+ tổ hợp đạo hàng: “Medveditsa-685”; (Code Eye); hệ thống đạo hàng quán tính

+ tổ hợp thông tin liên lạc: “Molnia-L” (Pret Sping); ăng ten lai; đài cao tần và siêu cao tần “Anis”, “Kora”; đài thông tin liên lạc âm thanh dưới nước

+ đài ra đa định vị hội thoại nói: -.

[daibangden]

Đề án 971 “Shuka-B” (Cá măng-B) – lớp Akula

Tổng số tàu đã đóng: 15+1

Các biến thể

+ 971 (lớp Akula) – loạt tàu ngầm nguyên tử đa năng thế hệ thứ 3 (1984)

+ 971 (lớp Akula nâng cấp) – biến thể với sự che phủ khỏi thủy âm được tăng cường (1992)

+ 971 (lớp Akula-II) – phiên bản hiện đại hóa với sự tăng cường lượng choán nước (1995)

+ 971-I (09710) (lớp Akula-II) – phiên bản xuất khẩu cho Hải quân Ấn Độ (năm 2009).

Để phát triển (mở rộng) mặt trận đóng tàu ngầm nguyên tử đa năng thế hệ thứ 3, trong tháng 7 năm 1976, đã tiếp nhận quyết định chế tạo trên cơ sở Đề án 945 thiết kế ở Phòng thiết kế Trung ương số 12 (“Lazurit”) ở Gorki tàu ngầm mới, rẻ hơn, sự khác biệt cơ bản so với nguyên mẫu phải là sự tiếp nhận trong các thiết kế thân tàu là thép, thay thế cho hợp kim titan đắt đỏ hơn. Bắt đầu trên cơ sở Đề án 958, năm 1976, đã thiết kế đề án phác họa rút gọn tàu ngầm nguyên tử đa năng, nhận số hiệu 971. Sự đặc biệt của đề án phác họa là sự tiếp nhận trong thiết kế thân tàu ngầm nguyên tử là thép mã hiệu AK, giảm cấp độ ồn theo so sánh với tàu ngầm thế hệ thứ 3 khác và sử dụng trang thiết bị ghép bộ đồng bộ cơ sở thuộc tàu ngầm nguyên tử thế hệ thứ 3. Theo các kết quả của đề án phác thảo, ngày 27 tháng 7 năm 1976, quyết định đồng thời của Hải quân và Bộ Công nghiệp “Về việc thiết kế Đề án kỹ thuật tàu ngầm nguyên tử đa chức năng tiếng ồn thấp trên cơ sở Đề án 945 (Đề án 971)”. Sự thiết kế tàu, nhận mã số “Shuka-B” được thực hiện theo nhiệm vụ kỹ - chiến thuật trước đó của năm 1972 (việc thiết kế tàu ngầm nguyên tử đa năng lớn thế hệ thứ 3), bỏ qua giai đoạn thiết kế phác thảo ở Phòng thiết kế thí nghiệm “Malakhit” tại Leningrad. Tháng 8 năm 1976, Tổng công trình sư là G.N.Chernưshov, giám sát viên chính từ phía Hải quân – Thuyền trưởng cấp 2 I.P.Bogachenko.

Điểm đặc biệt của tàu ngầm mới là là cấp độ tiếng ồn đã giảm đáng kể theo so sánh với tàu ngầm ngư lôi Liên Xô thế hệ thứ 2 (giảm gần gấp 5 lần). Kết quả này dự kiến sẽ đạt được do kết quả làm việc sớm hơn trong lĩnh vực tăng cường sự che phủ bí mật như tập hợp công trình sư Phòng thiết kế (ở đó, đầu năm 1970 đã thiết kế Đề án tàu ngầm nguyên tử tiếng ồn siêu thấp), cũng như các nhà khoa học thuộc Viện nghiên cứu khoa học Trung ương mang tên Viện sĩ A.N.Krưlov.

Theo thiết kế, tàu ngầm có 2 thân, một trục, với vách ngăn “xe con” của các khí tài di động và cách đuôi mạn tàu cao, trong đó bố trí mũ chụp đối với ăng ten lai của đài thủy âm. Thân ngoài được phủ bằng lớp che phủ cao su chống thủy âm. Thân trong bằng thép, được chế tạo từ thép độ cứng cao với giới hạn chịu lực 100kg lực/mm2 và được chia thành 6 khoang và buồng lái.